Aktualności Polska 13 lipca 2026
Sprawa planowanej przebudowy elewacji Domów Towarowych Centrum – Wars, Sawa i Junior przestaje być wyłącznie lokalnym sporem o kolejną reklamę. Po publikacjach w Money.pl oraz Wyborcza.pl Warszawa coraz więcej uwagi poświęca się pytaniu, czy państwowe służby ochrony zabytków zdołają uchronić jeden z najcenniejszych przykładów warszawskiego modernizmu przed nieodwracalną zmianą jego historycznej fasady.
Przypomnijmy, że na początku maja firma Iposter złożyła wniosek o pozwolenie na przebudowę części elewacji Domów Towarowych Centrum. Formalnie inwestycja obejmuje demontaż istniejącej reklamy wielkoformatowej oraz odtworzenie zewnętrznej szklanej fasady od strony ul. Marszałkowskiej. Zdaniem ekspertów oraz społeczników rzeczywistym efektem inwestycji może być jednak montaż kolejnego wielkoformatowego ekranu LED za historycznym przeszkleniem, podobnie jak wcześniej wykonano to na elewacji od strony Alej Jerozolimskich.
Wątpliwości budzi również sposób prowadzenia postępowania administracyjnego. Dokumentacja została przekazana Stołecznemu Konserwatorowi Zabytków 27 maja 2026 r., natomiast już 26 czerwca Prezydent m.st. Warszawy wydał decyzję o pozwoleniu na przebudowę elewacji. Decyzję podjęto jeszcze przed upływem ustawowego terminu przewidzianego na zajęcie stanowiska przez organ ochrony zabytków. To rodzi pytania o prawidłowość procedury oraz o to, czy rzeczywisty charakter planowanej inwestycji został właściwie oceniony.
Choć Domy Towarowe Centrum znajdują się w gminnej ewidencji zabytków, ta forma ochrony nie daje takich instrumentów prawnych jak wpis do rejestru zabytków. W praktyce oznacza to, że obecnie najważniejsze decyzje należą do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
To właśnie ten organ może wszcząć z urzędu postępowanie o wpis Domów Towarowych Centrum wraz z historycznym założeniem Ściany Wschodniej do rejestru zabytków. Wszczęcie takiego postępowania skutkowałoby zastosowaniem ochrony przewidzianej w art. 10a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Oznacza to zakaz prowadzenia robót budowlanych oraz innych działań mogących naruszyć substancję lub zmienić wygląd zabytku do czasu zakończenia postępowania.
Zdaniem specjalistów właśnie ten instrument prawny może dziś skutecznie zabezpieczyć historyczną elewację przed trwałą komercjalizacją.
Domy Towarowe Wars, Sawa i Junior są jednym z najważniejszych przykładów architektury modernistycznej drugiej połowy XX wieku w Polsce i integralnym elementem założenia urbanistycznego Ściany Wschodniej. Planowana instalacja wielkoformatowego ekranu LED za zabytkową szklaną fasadą może na trwałe zmienić charakter jednej z najbardziej rozpoznawalnych elewacji w centrum Warszawy.
Rosnące zainteresowanie sprawą ogólnopolskich mediów pokazuje, że nie jest to już wyłącznie problem estetyczny. Coraz częściej pojawiają się pytania o skuteczność systemu ochrony zabytków oraz transparentność procedur administracyjnych dotyczących inwestycji prowadzonych na obiektach objętych ochroną konserwatorską.
Najbliższe dni mogą okazać się decydujące. Jeżeli Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków zdecyduje się wszcząć postępowanie o wpis do rejestru zabytków, historyczna fasada Domów Towarowych Centrum zostanie objęta natychmiastową ochroną. Jeżeli jednak taka decyzja nie zapadnie, istnieje ryzyko, że kolejne prace budowlane doprowadzą do trwałej zmiany wyglądu jednego z najbardziej charakterystycznych zabytków powojennej Warszawy.
fot: Kapitel, CC BY-SA 4.0
