Orientalny hit czy regulacyjna mina?

Czy perfumy sprowadzane z Bliskiego Wschodu mogą legalnie trafić na półki polskich drogerii, jeśli w innych krajach Unii Europejskiej podobne produkty były wycofywane z obrotu? Odpowiedź nie zależy od marki ani marketingu, lecz od zgodności z jednym z najbardziej restrykcyjnych systemów regulacyjnych na świecie. Sprawa Gulf Orchid pokazuje, jak w praktyce działa – i jak jest testowane – unijne prawo kosmetyczne.

Prawo ważniejsze niż marka

W Unii Europejskiej o legalności kosmetyku nie decyduje jego pochodzenie ani popularność w mediach społecznościowych, lecz zgodność z rozporządzeniem (WE) nr 1223/2009. To ten akt prawny, obowiązujący bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, określa, jakie substancje mogą znaleźć się w perfumach, kto ponosi odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo oraz w jaki sposób prowadzony jest nadzór nad rynkiem.

W tym kontekście obecność perfum Gulf Orchid Fragrances w polskich sieciach Hebe i Super-Pharm nie jest wyłącznie historią o marce z Dubaju. To przede wszystkim przykład działania – i testowania – europejskiego systemu regulacyjnego.

Rozporządzenie unijne nie zakazuje marek ani stylów zapachowych. Zakazuje konkretnych substancji oraz określa dopuszczalne limity ich stosowania. W ostatnich latach lista ograniczeń została znacząco rozszerzona. Od marca 2022 roku w UE nie wolno stosować m.in. Lilialu, uznanego za substancję reprotoksyczną. Wcześniej zakazano Lyralu ze względu na silne reakcje alergiczne. Kolejne nowelizacje objęły związki klasyfikowane jako CMR, czyli potencjalnie rakotwórcze, mutagenne lub szkodliwe dla rozrodczości. Następne regulacje, które będą obowiązywać w latach 2026–2028, zaostrzą limity i obowiązki oznakowania dla kolejnych alergenów zapachowych.

Importer = odpowiedzialność

W przypadku kosmetyków sprowadzanych spoza Unii Europejskiej kluczową rolę odgrywa importer. To on, zgodnie z przepisami, staje się tzw. osobą odpowiedzialną za produkt. Musi posiadać raport bezpieczeństwa, pełną dokumentację produktu, zgłosić go do europejskiej bazy CPNP oraz zapewnić prawidłowe oznakowanie.

Jak wyjaśnia Marek Waszczewski, rzecznik prasowy Głównego Inspektoratu Sanitarnego, wymagania wobec produktów kosmetycznych wprowadzanych do obrotu określa bezpośrednio rozporządzenie unijne oraz ustawa o produktach kosmetycznych. Nadzór sprawują właściwi terenowo powiatowi inspektorzy sanitarni, a kontrole prowadzone są zarówno planowo, jak i w reakcji na zgłoszenia czy notyfikacje w europejskim systemie Safety Gate. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości organy mogą wstrzymać obrót produktem, nakazać jego wycofanie z rynku, a także nałożyć kary administracyjne. Inspekcja ma prawo wglądu do dokumentacji, w tym raportu bezpieczeństwa i składu produktu.

W praktyce oznacza to, że legalność kosmetyku na półce zależy od rzetelności dokumentacji przedstawionej przez osobę odpowiedzialną oraz od skuteczności nadzoru państwowego.

Safety Gate i europejski system ostrzegania

W ostatnich latach system Safety Gate, czyli europejska baza produktów niebezpiecznych, wielokrotnie informował o kosmetykach zawierających zakazane substancje, w tym Lilial. Znaczna część alertów dotyczyła właśnie produktów zapachowych. W niektórych państwach członkowskich wycofywano również perfumy z segmentu intensywnych koncentratów piżmowych.

Mechanizm jest prosty: informacja o niebezpiecznym produkcie w jednym kraju trafia do wszystkich pozostałych państw członkowskich. To narzędzie ma zapewnić jednolity poziom ochrony konsumentów w całej Unii.

Może Cię zainteresować:

Dubajski zapach skandalu. Jak kontrowersyjne perfumy trafiły do polskich drogerii

Sieć wyjaśnia

W związku z pojawiającymi się w innych krajach Unii wątpliwościami dotyczącymi niektórych produktów z segmentu perfum orientalnych, redakcja skierowała pytania do producenta, wyłącznego dystrybutora w Polsce – firmy The Rich Supplements – oraz do sieci sprzedaży. Do momentu publikacji artykułu nie otrzymaliśmy odpowiedzi od dystrybutora ani od sieci Super-Pharm.

Odpowiedź przesłała natomiast sieć Hebe. Jej stanowisko ma znaczenie, ponieważ to detalista udostępnia produkt na rynku krajowym i jest bezpośrednim punktem kontaktu z konsumentem, choć formalna odpowiedzialność regulacyjna spoczywa na producencie i osobie odpowiedzialnej.

W przesłanym stanowisku Hebe informuje, że wszystkie kosmetyki znajdujące się w sprzedaży są wprowadzane do obrotu na podstawie oświadczeń i dokumentacji przekazywanej przez producentów oraz autoryzowanych dystrybutorów, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego i unijnego. Z informacji przekazanych przez wyłącznego dystrybutora marki Gulf Orchid w Polsce wynika, że produkty spełniają wymagania rozporządzenia 1223/2009, zostały zgłoszone w systemie CPNP, posiadają wyznaczoną osobę odpowiedzialną, a proces ich produkcji odbywa się zgodnie z zasadami GMP oraz normą ISO 9001. Według deklaracji dystrybutora aktualne formuły produktów nie zawierają substancji zakazanych na rynku europejskim, w tym Lilialu czy Lyralu, a kompozycje zapachowe są reformulowane w miarę zmian przepisów, tak aby odpowiadały obowiązującym i przyszłym normom bezpieczeństwa.

Sieć podkreśla również, że zgodnie z przepisami odpowiedzialność za bezpieczeństwo produktu, jego skład oraz zgodność z regulacjami ponosi producent oraz wyznaczona osoba odpowiedzialna wskazana w dokumentacji, a rola sieci handlowej ogranicza się do dystrybucji produktów wprowadzonych do obrotu przez uprawnione podmioty.

Stanowisko to odzwierciedla konstrukcję prawa unijnego. System opiera się bowiem na modelu odpowiedzialności administracyjnej przypisanej do producenta lub importera. W praktyce oznacza to, że detalista wprowadzający kosmetyk do oferty opiera się na deklaracjach i dokumentacji przedstawionej przez osobę odpowiedzialną. Sieci handlowe nie prowadzą własnych badań laboratoryjnych każdej partii produktu, lecz funkcjonują w oparciu o system, w którym zgodność potwierdzana jest formalnie przez podmiot odpowiedzialny. Skuteczność ochrony konsumenta zależy więc w dużej mierze od rzetelności importera oraz efektywności nadzoru państwowego.

Regulacje w ruchu

Unijne prawo w obszarze kosmetyków nie jest statyczne. Kolejne zmiany, które zaczną obowiązywać od 2026 roku, zaostrzą wymogi dotyczące alergenów zapachowych oraz obowiązków informacyjnych. Od 2027 roku produkty niespełniające nowych limitów nie będą mogły być wprowadzane na rynek UE, a od 2028 roku – udostępniane w sprzedaży.

W praktyce oznacza to konieczność ciągłych reformulacji i aktualizacji dokumentacji. W dynamicznym rynku globalnym, gdzie produkty mogą pochodzić z różnych partii i serii, kluczowe znaczenie ma spójność między deklaracją zgodności a faktycznym składem produktu znajdującego się na półce.

Test systemu

Sprawa Gulf Orchid nie jest wyłącznie kwestią jednej marki. Jest ilustracją funkcjonowania europejskiego modelu regulacyjnego, który należy do najbardziej restrykcyjnych na świecie. Prawo jest jasne, obowiązki są precyzyjnie określone, a system nadzoru wielopoziomowy.

Ostateczne pytanie nie brzmi więc jedynie, czy dana marka budzi kontrowersje. Pytanie dotyczy skuteczności mechanizmu, który ma chronić konsumentów. Czy dokumentacja, deklaracje i nadzór administracyjny w praktyce działają tak, jak przewiduje rozporządzenie 1223/2009? To właśnie w tym miejscu unijne regulacje przestają być aktem prawnym, a stają się realnym sprawdzianem systemu ochrony zdrowia publicznego.