Konflikt z Iranem tworzy paradoks gospodarczy USA

W historii gospodarczej Stanów Zjednoczonych wielokrotnie zdarzało się, że kryzysy geopolityczne przynosiły jednocześnie korzyści i straty. Jednak obecny konflikt z Iranem jest pod tym względem wyjątkowy. Z jednej strony amerykańskie koncerny energetyczne notują rekordowe wyniki, a eksport ropy osiąga historyczne poziomy. Z drugiej strony przeciętni Amerykanie płacą coraz więcej za paliwo, transport i codzienne zakupy.

Powstał paradoks, który coraz częściej zwraca uwagę ekonomistów: im więcej zarabia amerykański sektor energetyczny, tym większe koszty ponoszą amerykańskie gospodarstwa domowe.

Rekordowy eksport napędzany wojną

Konflikt na Bliskim Wschodzie doprowadził do jednego z największych przetasowań na światowym rynku energii od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Zakłócenia transportu przez Cieśninę Ormuz – szlak, którym przepływa znacząca część światowego handlu ropą – zmusiły importerów w Europie i Azji do poszukiwania alternatywnych dostawców. Naturalnym beneficjentem tej sytuacji okazały się Stany Zjednoczone.

Według danych Reutersa amerykański eksport ropy osiągnął w maju rekordowy poziom 5,6 mln baryłek dziennie. Nigdy wcześniej USA nie sprzedawały za granicę tak dużych ilości surowca. Szczególnie dynamicznie wzrósł eksport do Japonii oraz krajów południowej Europy, które zaczęły zastępować dostawy z regionu Zatoki Perskiej amerykańską ropą.

Dla amerykańskich producentów oznacza to prawdziwe żniwa.

Największe firmy energetyczne z Teksasu, Luizjany i Oklahomy korzystają jednocześnie z wysokich cen ropy oraz rosnącego popytu zagranicznego. Dodatkowym atutem jest utrzymująca się różnica pomiędzy ceną amerykańskiej ropy WTI a europejską Brent, dzięki której amerykański surowiec pozostaje konkurencyjny na rynku międzynarodowym.

W praktyce oznacza to, że wojna stała się dla części amerykańskiej gospodarki nieoczekiwanym impulsem wzrostowym.

Wall Street zarabia, Main Street płaci

Problem polega na tym, że sukces eksporterów nie przekłada się automatycznie na sytuację zwykłych obywateli.

Według najnowszych analiz Moody’s Analytics konflikt z Iranem kosztował amerykańskie gospodarstwa domowe już około 100 miliardów dolarów. Średnio oznacza to obciążenie rzędu 750 dolarów na rodzinę w ciągu zaledwie trzech miesięcy.

Źródło problemu jest proste. Rosnące ceny ropy niemal natychmiast przekładają się na ceny benzyny, oleju napędowego i paliwa lotniczego. Następnie wyższe koszty transportu przenoszone są na kolejne sektory gospodarki.

Droższy staje się transport żywności, produktów przemysłowych, materiałów budowlanych oraz praktycznie każdego towaru wymagającego przewozu. Efekt ten działa niczym ukryty podatek, który płacą konsumenci.

Najbardziej cierpią gospodarstwa o niższych dochodach, ponieważ energia i transport stanowią większą część ich miesięcznych wydatków niż w przypadku najbogatszych Amerykanów.

Inflacja wraca na pierwsze strony gazet

Jeszcze kilka miesięcy temu inwestorzy byli przekonani, że amerykańska Rezerwa Federalna będzie mogła rozpocząć cykl obniżek stóp procentowych.

Dziś ten scenariusz staje się coraz mniej prawdopodobny.

Wzrost cen energii wywołany konfliktem z Iranem ponownie podsyca presję inflacyjną. Ekonomiści wskazują, że efekt pierwszej fali podwyżek cen paliw jest już widoczny, natomiast konsekwencje dla całej gospodarki będą odczuwalne przez kolejne miesiące.

To właśnie dlatego rynki finansowe zaczynają uwzględniać możliwość utrzymania wysokich stóp procentowych przez dłuższy okres, a nawet ryzyko kolejnych podwyżek. Wyższe stopy oznaczają droższe kredyty hipoteczne, wyższe koszty finansowania przedsiębiorstw i wolniejszy wzrost gospodarczy.

Dwie Ameryki

Obecna sytuacja coraz wyraźniej dzieli amerykańską gospodarkę na dwa światy.

Pierwszy to świat spółek energetycznych, eksporterów i inwestorów korzystających z wysokich cen surowców. Dla nich konflikt oznacza wyższe przychody, rekordowe kontrakty eksportowe i wzrost wartości aktywów.

Drugi to świat konsumentów, którzy każdego tygodnia odczuwają skutki wojny podczas tankowania samochodu, kupowania biletów lotniczych czy codziennych zakupów.

Ten rozdźwięk jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ konsumpcja odpowiada za blisko 70 proc. amerykańskiego PKB. Jeśli gospodarstwa domowe zaczną ograniczać wydatki, pozytywny wpływ rekordowego eksportu ropy może zostać szybko zneutralizowany przez słabnący popyt wewnętrzny.

Największe ryzyko dopiero przed USA

Najbardziej niepokojący dla ekonomistów jest fakt, że obecny wzrost cen ropy następuje mimo częściowej stabilizacji sytuacji militarnej.

Jeżeli rozmowy między Waszyngtonem a Teheranem zakończą się fiaskiem, a ograniczenia transportu przez Cieśninę Ormuz utrzymają się przez kolejne miesiące, ceny surowca mogą ponownie przekroczyć poziomy obserwowane na początku konfliktu.

OECD ostrzega, że przedłużający się konflikt może spowolnić światowy wzrost gospodarczy, zwiększyć koszty energii oraz utrzymać inflację na podwyższonym poziomie przez znacznie dłuższy czas, niż obecnie zakładają rynki.

Amerykański paradoks energetyczny

Wojna z Iranem pokazała, jak bardzo zmieniła się pozycja Stanów Zjednoczonych na światowym rynku energii. Jeszcze dwie dekady temu wzrost cen ropy był niemal wyłącznie problemem dla amerykańskiej gospodarki. Dziś USA są jednym z największych eksporterów surowca na świecie i potrafią czerpać korzyści z globalnych niedoborów.

Jednak nawet energetyczne supermocarstwo nie jest w stanie całkowicie odizolować swoich obywateli od skutków drożejącej ropy.

Dlatego największym wyzwaniem dla Waszyngtonu nie jest dziś samo zwiększanie eksportu energii. Jest nim znalezienie równowagi między interesami sektora naftowego a ochroną siły nabywczej milionów amerykańskich rodzin.

To właśnie od tej równowagi będzie zależeć, czy rekordowe zyski energetyczne staną się impulsem rozwojowym dla całej gospodarki, czy jedynie źródłem kolejnej fali inflacji i społecznego niezadowolenia.