Aktualności 10 lipca 2026
W ścisłym centrum Warszawy – na ścianie Domów Towarowych Centrum – Wars Sawa Junior – wkrótce może zostać zmieniona elewacja budynku i powstać ogromny ekran reklamowy. Na obiekcie uznanym za zabytek… Droga do uzyskania pozwolenia miała wady prawne – decyzje podjęte z pominięciem przepisów, w pośpiechu, zaciszu gabinetów Urzędu Prezydenta miasta Warszawy.
Dziś jedyną drogą do odwrócenia powstałego patu prawnego jest pilny wniosek Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpis Domów Towarowych Centrum wraz z otoczeniem (założenie Ściany Wschodniej, relacje widokowe z ul. Marszałkowską, Alejami Jerozolimskimi, Rotundą i placem Defilad) do rejestru zabytków w myśl art. 7 pkt 1 oraz art. 10a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Domy Towarowe Centrum stanowią jeden z najwybitniejszych przykładów architektury modernistycznej drugiej połowy XX wieku w Warszawie, będąc integralnym elementem historycznego założenia Ściany Wschodniej oraz krajobrazu śródmieścia. Obiekt i jego otoczenie figurują w gminnej ewidencji zabytków, jednak ten poziom ochrony ma charakter ograniczony i nie zapewnia instrumentów prawnych porównywalnych z wpisem do rejestru zabytków.
Tymczasem na początku maja br. firma reklamowa Iposter złożyła wniosek o pozwolenie na budowę polegający na „przebudowie części elewacji budynków Wars Sawa Junior polegająca na demontażu istniejących reklam wielkoformatowych oraz odtworzeniu zewnętrznej fasady szklanej” (wniosek nr UD-IX-WAB.6740.145.2026 jest dostępny w publicznym rejestrze). To oznacza demontaż jednej reklamy wielkoformatowej, czyli banera z jednej elewacji i przeszklenie tej elewacji oraz wstawienie tam ekranu LED.
Eksperci nie mają wątpliwości: Montaż wielkoformatowych ekranów LED za szklaną elewacją od strony Marszałkowskiej oraz powstająca konstrukcja reklamowa na dachu budynku – prowadzi do trwałej komercjalizacji i degradacji elewacji, podporządkowując ją funkcji reklamowej.
Pozwolenie i decyzje niezgodne z przepisami
Co ciekawe, wszystko dzieje się błyskawicznie. 27 maja wniosek został przesłany do Stołecznego Konserwatora Zabytków. Inwestor (i pracownicy Urzędu Prezydenta) tak śpieszyli się z planem budowy nowych ekranów reklamowych, że nawet nie poczekali na upłynięcie ustawowego terminu 30 dni……. W miejsce 28 czerwca (30 dni tzw. cichej zgody) w dniu 26 czerwca 2026 roku Urząd Prezydenta m.st. Warszawy decyzją nr 219/SRD/PB/2026 wydał pozwolenie na przebudowę części elewacji budynków Wars Sawa Junior – budynku wpisanego do Gminnej Ewidencji Zabytków – polegającą na demontażu istniejących reklam wielkoformatowych oraz odtworzeniu zewnętrznej fasady szklanej Domów Towarowych Centrum przy ul. Marszałkowskiej 104-122 w Warszawie. Z posiadanych informacji oraz z analizy wpisów oficjalnej wyszukiwarki decyzji o pozwoleniu na budowę wynika, że formalny zakres inwestycji dotyczy: przeszklenia elewacji Domów Towarowych Centrum, demontażu istniejącego banera reklamowego.
Komu zatem zależy na tak szybkim ”załatwieniu sprawy”? Spółce G-City, będącej właścicielem Domów Towarowych Centrum, od lat współpracującym z firmą reklamową Iposter (wspólnie realizują projekty budowy ekranów wyświetlaczy reklamowych LED na innym obiekcie, należącym do G-City – CH Promenada)… Czy G-City – jako właściciel budynku – nie pamięta o dwóch wpisach ochrony zabytków, które obejmują budynek Domu Towarowego ”SAWA” i ”WARS” ????
Tempo niespotykane, jak na warunki stolicy…… To nader szybkie, nietypowo sprawne działanie organu, przy braku pogłębionej analizy konserwatorskiej, budzi uzasadnione obawy warszawiaków co do transparentności procesu i należytej ochrony interesu publicznego. W tym przypadku, mowa jest o bardzo eksponowanym miejscu, gdzie wniosek dotyczy budynku uznanego za zabytek – dodaje ekspert.
Charakter projektowanej fasady szklanej, połączony z dotychczasową działalnością inwestora, jednoznacznie wskazuje, że rzeczywistym zamiarem inwestycji nie jest jedynie demontaż banera, lecz instalacja za przeszkleniem dużego ekranu LED. Tymczasem umieszczanie reklam na oknach zabytku jest ingerencją w elewację. Wskazuje na to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, 15.03.2023 r., II OSK 721/20 wskazuje: „Reklama (litery informacyjno‑reklamowe) umieszczona w oknach zabytku, od wewnątrz, ale eksponowana na zewnątrz, została uznana za ingerencję w wygląd zabytku wymagającą pozwolenia z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.o.z.; brak zgody uzasadniał nakaz przywrócenia stanu poprzedniego.
Firma Iposter już wcześniej montowała ekrany reklamowe na całą ścianę budynku Domów Towarowych Centrum, od strony Al. Jerozolimskich, za historycznym przeszkleniem Domów Towarowych Centrum. To tam – od blisko roku funkcjonuje już ekran LED (salon Uniqlo).
Dlaczego Stołeczny Konserwator Zabytków nie chroni tej zabytkowej elewacji mimo, że został o tym wszystkim poinformowany?
Pomimo sygnałów wskazujących, że za deklarowaną „przebudową części elewacji” kryje się realizacja wielkoformatowego wyświetlacza LED, organ nadzorujący i chroniący zabytki nie podejmuje żadnych działań….. Naturalnym byłoby wszczęcie postępowania o wpis i tymczasową ochronę z art. 10a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tj. zakaz prowadzenia robót budowlanych i innych działań mogących prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku – także na podstawie wydanego już pozwolenia na budowę – co jest konieczne, aby zatrzymać dalszą legalizację inwestycji reklamowej.
Co więcej, SKZ ma prawo zażądać od organów (MWKZ, Prezydent m.st. Warszawy) przedstawienia jasnego planu działań zmierzających do rzeczywistego zabezpieczenia historycznej przestrzeni Ściany Wschodniej przed dalszą komercjalizacją i działaniami wąskiej grupy podmiotów kosztem warszawiaków.
