Skip to content Skip to footer

Cmentarz pod inwestycję. Niewygodne pytania o kościelny biznes w centrum Warszawy

Ponad cztery tysiące ludzkich szczątków wydobytych z ziemi, uroczysty pochówek i sprawa, która miała zostać zamknięta. Tymczasem kilka miesięcy później w wykopie pod nową plebanią przy ulicy Świętej Barbary w Warszawie ponownie miały pojawić się ludzkie kości. Na terenie dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego trwały prace związane z inwestycją kościelną, będącą elementem znacznie większego przedsięwzięcia deweloperskiego. W tle jest Roma Tower – 170-metrowy wieżowiec, kontrakt budowlany wart około 840 milionów złotych netto i pytanie, czy szacunek dla zmarłych oraz obowiązujące procedury nie przegrały z interesami inwestorów.

W samym centrum Warszawy, na terenie dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego, przez blisko dwa stulecia spoczywały szczątki mieszkańców stolicy. Nekropolia, założona w XVIII wieku, była miejscem pochówku tysięcy warszawiaków. Choć cmentarz zamknięto w XIX wieku, ziemia zachowała znacznie więcej, niż mogłoby się wydawać. Badania archeologiczne prowadzone w związku z budową nowej plebanii parafii św. Barbary ujawniły szczątki co najmniej 4242 osób.

Szczątki wydobyto, a następnie ponownie pochowano. Można było odnieść wrażenie, że sprawa została zakończona, a teren przygotowano do dalszych prac budowlanych. Jednak najnowsze ustalenia dziennikarza śledczego Sylwestra Latkowskiego wskazują, że rzeczywistość mogła wyglądać zupełnie inaczej.

Kości wróciły. Co wydarzyło się po ekshumacjach?

W materiale „Kości wracały. Wielki interes w centrum Warszawy”, opublikowanym w programie „Konfrontacja”, Sylwester Latkowski ujawnił informacje o dokumencie wykonawcy robót z 5 grudnia 2024 roku. Z przedstawionych ustaleń wynika, że w wykopie pod nową plebanią nadal znajdowały się ludzkie szczątki. Było to około pół roku po uroczystym pochówku tysięcy osób wydobytych wcześniej z dawnego cmentarza.

To odkrycie stawia pod znakiem zapytania kompletność przeprowadzonych prac archeologicznych oraz sposób zabezpieczenia historycznej nekropolii. Jeżeli po zakończeniu określonego etapu ekshumacji i wznowieniu prac budowlanych ponownie natrafiano na ludzkie kości, konieczne było ich właściwe rozpoznanie, udokumentowanie i zabezpieczenie, zgodnie z obowiązującymi decyzjami i przepisami.

Czy prace zostały wstrzymane? Czy zawiadomiono właściwe służby konserwatorskie? Czy nowe szczątki zostały zinwentaryzowane i godnie pochowane? A może potraktowano je jak przeszkodę w realizacji inwestycji?

Na te pytania nadal brakuje publicznie potwierdzonych, wyczerpujących odpowiedzi. Samo ponowne odkrycie kości nie dowodzi jeszcze złamania procedur ekshumacyjnych, ale jest poważnym powodem do sprawdzenia, czy procedury te zostały dochowane.

Cmentarz pod fundamentami. Konserwator zawiadamia organy ścigania

Wątpliwości nie ograniczają się do publikacji jednego dziennikarza. W kwietniu 2026 roku ujawniono, że stołeczny konserwator zabytków skierował zawiadomienie dotyczące podejrzenia zniszczenia dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego. Sprawa trafiła do organów ścigania, co pokazuje, że zastrzeżenia wobec sposobu prowadzenia inwestycji miały również wymiar instytucjonalny.

Wcześniej organizacja Miasto Jest Nasze zwracała uwagę na dokumentację archeologiczną i skalę zachowanych pochówków. Według działaczy podczas prac ujawniono nie tylko pojedyncze kości, lecz także zachowane groby, fragmenty trumien i warstwy gruntu zawierające liczne ludzkie szczątki. Organizacja kwestionowała również sposób sprawowania nadzoru konserwatorskiego nad inwestycją.

Istotne jest to, że teren dawnego cmentarza podlega ochronie zabytków. Nie można zatem traktować go jak zwykłej działki budowlanej, na której wystarczy usunąć przeszkody i rozpocząć betonowanie fundamentów. Każda ingerencja w zachowane pochówki wymaga uwzględnienia szczególnych obowiązków wynikających z ochrony dziedzictwa i przepisów dotyczących postępowania z ludzkimi szczątkami.

Samo wydanie pozwolenia na prace nie oznacza nieograniczonej zgody na ingerowanie w historyczną nekropolię.

Plebania za miliony. Kościelna inwestycja i wielki biznes

W tej historii jest jeszcze jeden element, który trudno pominąć. Nowa plebania nie jest inwestycją oderwaną od komercyjnych planów zagospodarowania centrum Warszawy. Jej budowa została powiązana z projektem Roma Tower – luksusowego wieżowca, który ma powstać na terenie związanym z Archidiecezją Warszawską.

Nie jest to przypuszczenie. Z raportu giełdowego BBI Development z 3 października 2024 roku wynika, że już umowa inwestycyjna z 2011 roku przewidywała sfinansowanie nowego budynku parafialnego przez spółkę uczestniczącą w przedsięwzięciu. Uzgodniony udział finansowy tej spółki ograniczono do około 10,73 mln zł, natomiast poręczenia zobowiązań wobec wykonawcy opiewały łącznie na blisko 21,46 mln zł. Stroną porozumienia była również Fundacja Pro Bonum, powołana przez Archidiecezję Warszawską.

Co więcej, w dokumentach giełdowych wskazano, że wzniesienie nowego budynku parafialnego stanowiło istotny element przystąpienia strony kościelnej do projektu Roma Tower. W maju 2025 roku podpisano kolejną umowę regulującą współpracę podmiotów deweloperskich i fundacji reprezentującej stronę kościelną.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie: czy tempo realizacji przedsięwzięcia wartego setki milionów złotych mogło wpłynąć na sposób prowadzenia prac na terenie historycznego cmentarza? Nie ma dziś wystarczających dowodów, by odpowiedzieć twierdząco. Istnieją jednak powody, aby dokładnie zbadać tę zależność.

Kościół naucza o szacunku dla zmarłych. Co z tymi, którzy spoczywali pod plebanią?

Cała sprawa ma wymiar wykraczający poza prawo budowlane, konserwatorskie i interesy finansowe. Dotyka fundamentalnej zasady, której Kościół katolicki sam naucza – godnego traktowania ludzkich szczątków.

Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 2300 nakazuje traktować ciała zmarłych z szacunkiem. Pogrzebanie umarłych jest jednym z uczynków miłosierdzia względem ciała. Trudno o bardziej jednoznaczne zobowiązanie moralne.

Tymczasem na terenie dawnej warszawskiej nekropolii, gdzie przez pokolenia grzebano zmarłych, realizowano inwestycję budowlaną. Tysiące szczątków wydobyto i przeniesiono na inny cmentarz. Później, według ustaleń Latkowskiego, wykonawca informował o kolejnych kościach pozostających w gruncie.

Nie chodzi o to, że Kościół nie może budować ani uczestniczyć w przedsięwzięciach gospodarczych. Chodzi o granice takich działań, szczególnie gdy inwestycja dotyczy miejsca spoczynku tysięcy ludzi.

Jeżeli podczas robót natrafiono na kolejne szczątki, inwestor i odpowiedzialne służby powinny umieć wykazać, jakie działania podjęto, kto je nadzorował oraz gdzie ostatecznie trafiły odnalezione kości. Nie wystarczy zapewnienie, że wcześniej przeprowadzono badania archeologiczne i uroczysty pochówek.

Czy pieniądze okazały się ważniejsze od pamięci?

Najbardziej niepokojąca w tej historii jest nie sama obecność ludzkich kości. Na terenie dawnego cmentarza ich odnalezienie nie powinno przecież nikogo zaskakiwać. Niepokojące są pytania o to, czy wszystkie odkrycia właściwie udokumentowano i czy dochowano warunków prowadzenia prac.

W kwietniu 2026 roku Polska Agencja Prasowa informowała o zawiadomieniu prokuratury przez stołecznego konserwatora zabytków w związku z podejrzeniem zniszczenia Cmentarza Świętokrzyskiego. Rzeczniczka parafii wskazywała wówczas, że nekropolię zlikwidowano w XIX wieku, a budowę rozpoczęto na podstawie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Te okoliczności mają znaczenie prawne, ale nie rozstrzygają wszystkich wątpliwości. Dawny cmentarz pozostaje bowiem miejscem, w którym zachowały się autentyczne pochówki, a jego historyczna wartość została objęta ochroną konserwatorską.
Dlatego konieczne jest ustalenie, czy po grudniowym zgłoszeniu wykonawcy przeprowadzono wymagane czynności, czy odnalezione szczątki zabezpieczono i czy ich dalszy los został udokumentowany.
Kościół może budować plebanie. Deweloperzy mogą realizować wieżowce. Nie może jednak zabraknąć odpowiedzi na pytanie, co stało się z ludźmi, których szczątki znaleziono pod fundamentami tych inwestycji.
Bo jeśli przy budowie domu parafialnego nie potrafimy wykazać, że zapewniono należny szacunek zmarłym, to problem nie kończy się na procedurach. Staje się również sprawdzianem wiarygodności instytucji, która od stuleci przypomina o godności człowieka – także po śmierci.

Show CommentsClose Comments

Leave a comment